
Het klimaat verandert, fossiele brandstoffen raken op. We moeten energie besparen, meer duurzame energie toepassen en ons aanpassen aan de onvermijdelijke veranderingen die plaatsvinden in onze omgeving en ons leven. Daarom stimuleert de provincie Gelderland energiebesparing, investeert ze in nieuwe ontwikkelingen op het gebied van duurzame energie en stimuleert ze het gebruik van duurzame energie. We nemen maatregelen om de negatieve effecten van klimaatverandering op onze omgeving tegen te gaan of te voorkomen. Dit doen we samen met alle partijen in Gelderland. Het Hymove-project is daar een mooi voorbeeld van.
De provincie Gelderland heeft haar ambities op het gebied van milieu en klimaat geconcretiseerd in 'Aanpakken en Aanpassen', het Gelders Klimaatprogramma 2008-2011. Het klimaatprogramma gaat uit van een integrale aanpak op het gebied van duurzame woon-, werk- en leefomgeving en duurzame economische ontwikkeling voor alle Gelderse inwoners en bedrijven. Belangrijke doelen zijn het aanpakken van de energiehuishouding en het verminderen van de CO2-uitstoot, met een klimaatneutrale energiehuishouding in 2050 als einddoel. Gelderland moet vóór 2050 klimaatbestendig zijn ingericht.
De doelen van het Klimaatprogramma zijn doelen voor heel Gelderland. Doelen die we samen met onze partners, bedrijven én inwoners moeten halen. De afgelopen twee jaar is dan ook hard gewerkt aan het creëren van draagvlak en gemeenschappelijk op te zetten of uit te voeren activiteiten. Deze aanpak slaat aan en genereert enthousiasme. Ook andere partners pakken hun verantwoordelijkheid op.

Voor de gemeente Arnhem zijn innovatie en duurzaamheid speerpunten in het beleid. Samen met ondernemers en onderwijsinstellingen zoals de Hogeschool Arnhem Nijmegen bouwt ze aan slimmere economie, schonere mobiliteit en een duurzame energievoorziening. Dat biedt winst voor het milieu én voor de economie. Pijlers in het beleid zijn de stimulering van innovatieve netwerken van overheid, ondernemers, onderwijs en onderzoek (zie www.kiemt.nl), goede vestigingslocaties (zoals Kleefsewaard/Koningspleij en Arnhems Buiten) en het mede mogelijk maken van zichtbare innovaties en voorbeeldprojecten in de stad.
Arnhem telt toonaangevende bedrijven op het gebied van energie en elektriciteit. KEMA, TenneT, EnergieNed en Alliander zijn in de regio groot geworden. Nieuwe bedrijven zijn NedStack met haar brandstofcellen, HyGear met waterstofreformers en Nuon-Helianthos met flexibele zonnecelfolie. De energie- en milieusector is in Arnhem de afgelopen jaren met zo’n 60% gegroeid en telt bijna 9.000 banen. Daarmee zit de sector in de top 5 van werkgevers.
Het HyMove-project is een van de voorbeeldprojecten voor het innovatie- en milieubeleid. De gemeente subsidieert het project met € 444.000,- en is vanaf de eerste voorbereidingen in 2007 betrokken geweest. Zij heeft geholpen de partijen bij elkaar te brengen en heeft kennis en budget ter beschikking gesteld om de veiligheidsaspecten en het vergunningentraject goed uit te (laten) zoeken.

De Stadsregio Arnhem Nijmegen, waarbij twintig gemeenten aangesloten zijn, houdt zich bezig met regionale vraagstukken op het gebied van mobiliteit, wonen, werken en ruimte. De stadsregio ontwikkelt plannen voor een betere bereikbaarheid, een goed openbaar vervoer en een aantrekkelijke woon-, werk- en leefomgeving en voert ze in samenwerking met overheden, kennisinstellingen en bedrijven ook daadwerkelijk uit.
Met het programma Eureka werkt de Stadsregio Arnhem Nijmegen aan het verbeteren van de luchtkwaliteit. Ook de energie- en klimaatproblematiek spelen daarbij een rol. Eureka moet de stadsregio minder afhankelijk maken van de huidige fossiele energiebronnen.
Een centraal thema binnen Eureka is het verkeer, dat voor een groot deel verantwoordelijk is voor de luchtproblematiek. De oplossing ligt in een overgang naar schone en meer duurzame brandstoffen zoals bijvoorbeeld waterstof. De stadsregio beschouwt het HyMove-project als onderdeel van een verkenning van schone en klimaatneutrale manier van vervoer. De stadsregio draagt ruim 6 ton bij aan het proefproject.
![]()
HyGear is gespecialiseerd in ontwerp en productie van equipment en kleine productie-units voor geavanceerde chemische processen, die plaatsvinden in kleinschalige, geïntegreerde oplossingen met een hoog energierendement en een hoge efficiency. Er worden bijvoorbeeld testfabrieken ontwikkeld om nieuwe processen zoals GTL of de productie van ethanol op kleine schaal te testen. Daarnaast worden er kleinschalige productie-units gebouwd voor gasconversie, gaszuivering en gasverrijking op locatie. Eén van die producten is een on-site productiesysteem voor waterstof.
In het HyMove-project is HyGear is verantwoordelijk voor het ontwerp, de productie en de installatie van de infrastructuur voor het tanken van waterstof. De basis van de infrastructuur is de 5 Nm3/h on-site waterstofreformer van HyGear. Samen met een waterstofcompressor, opslagtanks en een vulstation wordt er een state-of-the-art waterstof tankstation in Arnhem gebouwd. Naast de bouw van het tankstation is HyGear ook verantwoordelijk voor de noodzakelijke vergunningen.

NedStack heeft het idee voor de waterstofbus in Arnhem destijds als lid van het Arnhemse Waterstof Netwerk bedacht en de politiek enthousiast weten te maken. NedStack fuel cell technology is bij het HyMove-project betrokken als producent van de brandstofcelstacks en de brandstofcel systemen. NedStack heeft sinds haar oprichting in 1999 hard gewerkt aan de verdere ontwikkeling van de polymeer elektrolyt brandstofcel. Die wordt inmiddels toegepast in demonstratieprojecten waaronder de NEMO H2 rondvaartboot in Amsterdam, een powerplant in Delfzijl, de HyTruck en nu ook in de HyMove bus. Behalve voor demonstratieprojecten van nieuwe toepassingen levert NedStack de brandstofcellen al vele jaren voor back-up energiecentrales van telecombedrijven. In deze eerste commerciële markt voor brandstofcellen heeft NedStack al zo’n 200 systemen geleverd en die markt verdubbelt elk jaar. In de toepassing voor autobussen wordt vanaf 2013 een vergelijkbare groei verwacht.

E-Traction uit Apeldoorn is gespecialiseerd in elektrische aandrijvingen voor diverse soorten elektrische voertuigen en vaartuigen. E-Traction is ontwikkelaar van The Wheel, een volledige elektrische aandrijving die in het wiel geïntegreerd is. Dit type aandrijving maakt iedere vorm van mechanische overbrenging (door middel van versnellingsbakken) overbodig. E-Traction ontwerpt momenteel diverse types van The Wheel voor het verlagen van het brandstofverbruik van bussen, SUV’s, monorails en personenauto’s. Naast de ontwikkeling van de wielmotoren ontwikkelt en produceert E-Traction ook systemen voor elektrische of hybride voertuigen, zoals batterijen, laders, omvormers en auxilarysystemen.
E-Traction levert de aandrijving voor de HyMove-bus en integreert alle systemen. E-Traction wil met project bewijzen, dat de wielmotoren door de hoge efficiency een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan de invoering en acceptatie van technologie als brandstofcellen. Dankzij de wielmotoren is het mogelijk kleinere stacks te plaatsen en zo de kosten te reduceren.

VéBé van Steijn is opgericht in 1919 houdt zich momenteel bezig met de exploitatie van tankstations, bakkerijproducten en de levering van industriële gassen en propaan. Van oudsher was VéBé leverancier van kolen en olie en is er affiniteit ontstaan met de energiesector. VéBé is vanaf het begin bij het Arnhemse waterstofproject betrokken geweest. Dankzij de contacten binnen het Arnhemse Waterstof Netwerk ontstond het idee om een openbaar waterstoftankstation in Arnhem te realiseren. Dankzij deze nieuwe vorm van energie voor personenauto’s, bussen en op termijn misschien ook vrachtwagens kan VéBé zich profileren als voorloper in de vrij traditionele brandstoffenmarkt.
In de aanloopfase hebben andere partijen zich aangesloten en zo is het een Gelders project geworden met een bus, auto’s en een tankstation. Het waterstoftankstation wordt gerealiseerd bij het bestaande tankstation aan de Van Oldebarneveldlaan. Op bedrijventerrein Koningspleij, waar bedrijven gevestigd zijn die actief zijn in de energie- en milieusector, wordt een compleet nieuw en futuristisch tankstation gebouwd.

Connexxion verzorgt stads- en streekvervoer (per bus, taxi, tram, trein), besloten vervoer (taxidiensten, ambulancezorg, tours) en bootvervoer. Connexxion voert haar diensten uit in opdracht van publieke en private opdrachtgevers. Eind 2008 bediende Connexxion op basis van één- of meerjarige contracten zo’n 225 opdrachtgevers in het besloten (taxi- en tour)vervoer, zestien in het openbaar vervoer en acht in het vervoer over water.
Bij Connexxion is innovatie één van de belangrijkste speerpunten. Voortdurend wordt er gezocht naar mogelijkheden voor technologische vernieuwing. Pilots met alternatieve brandstoffen staan volop in de belangstelling van Connexxion. Inmiddels is al de nodige ervaring opgedaan met voertuigen op aardgas onder andere in de concessie Haarlem IJmond, terwijl ook bij de start van de concessie Stadsregio Arnhem Nijmegen in december 2009 geïnvesteerd is in 75 nieuwe aardgasbussen, die nu in Nijmegen en omgeving rondrijden.
Connexxion/Novio wil haar kennis en ervaring met alternatieve brandstoffen graag delen met HyMove. Tevens is er veel interesse om het rijden op waterstof in de praktijk uit te testen. Dat past bij het innovatieve karakter van Connexxion. Als de pilot slaagt, zal Novio de waterstofbus vanaf 2011 inzetten in de reguliere dienstregeling in de concessie Arnhem Nijmegen.

De Hogeschool Arnhem Nijmegen behoort tot de best beoordeelde grote hogescholen in Nederland. Vanuit de campussen in Arnhem en in Nijmegen verzorgt de HAN meer dan 85 bachelor- en masteropleidingen voor 28.000 studenten. De HAN biedt modern en kwalitatief hoogwaardig onderwijs. Er is een breed aanbod aan opleidingen en een grote variëteit aan opleidingsvormen (voltijd, deeltijd, duaal of individueel via internet). Vanuit lectoraten verzorgt de HAN toegepast onderzoek. Daarnaast richt de hogeschool zich met advies, nascholing, trainingen en (post-hbo-)opleidingen op bedrijven, instellingen en organisaties.
HAN automotive is betrokken bij het HyMove-project, omdat zij de mobiele toepassing van waterstof tot haar speerpunten rekent en omdat zij een inhoudelijke bijdrage wil leveren aan technologieprojecten waarbij gewerkt wordt aan de (auto-)mobiliteit van de toekomst. De HAN zal bijdragen aan het monitoren van de prestaties van de stadsbussen en zal een cruciale rol spelen bij het ontwerpen en realiseren van een brandstofcelauto. Bovendien is de HAN betrokken bij de ontwikkeling van de besturingstechniek voor de voertuigen.